E-edukacja: obiekty wiedzy wielokrotnego u¿ytku

Jedn± z istotnych cech e-learningu, zachêcaj±cych do jego rozwijania, jest idea tworzenia komponentów tre¶ci i ich wielokrotnego wykorzystania. Budowa materia³u kursowego dla potrzeb kszta³cenia zdalnego mo¿e polegaæ m.in. na kompletowaniu tre¶ci z samodzielnych modu³ów zwanych komponentami wiedzy. Idea ta ewoluuje w kierunku tworzenia obiektów wiedzy wielokrotnego u¿ytku – Reusable Learning Objects (RLO), idei która ma zmieniæ obraz e-learningu.

Termin RLO zosta³ wprowadzony przez Wayna Hodginsa w 1994 roku jako nazwa dla grupy roboczej CedMA1 Learning Architectures, APIs and Learning Objects. Definicja proponowana przez Electronic & Electrical Engineers Learning Technology Sub Committee (IEEE LTSC) okre¶la obiekt wiedzy jako dowoln± jednostkê (element) stanowi±c± pewn± ca³o¶æ, w formie elektronicznej lub nie, która mo¿e zostaæ wykorzystywana w procesie edukacyjnym2. Inna definicja, proponowana przez C. Shepherda, przedstawia obiekt wiedzy jako ma³y, wielokrotnego u¿ytku, cyfrowy komponent, który mo¿e zostaæ zastosowany – sam lub w po³±czeniu z innymi – przy u¿yciu oprogramowania komputerowego przez twórcê tre¶ci lub samodzielnie przez ucz±cego siê w celach edukacyjnych3. Definicja proponowana za¶ przez S. Millsa okre¶la obiekt wiedzy jako taki, który mo¿e zostaæ u¿yty do spe³nienia zamierzonych rezultatów dydaktycznych i mo¿e byæ zapo¿yczony z innego ¶rodowiska edukacyjnego. Obiekty wiedzy wielokrotnego u¿ytku s± kojarzone z elektronicznymi ¼ród³ami dydaktycznymi, które mog± byæ wykorzystywane przez ró¿ne ¶rodowiska edukacyjne4.

Obiekt wiedzy (Learning Object, LO) mo¿e przybieraæ postaæ m.in. tekstu, obrazów graficznych, animacji, audio i sekwencji wideo lub po³±czenia tych elementów.

Dr J. J. L.Allier wyró¿nia trzy metodologiczne elementy sk³adaj±ce siê na obiekt wiedzy5:

Charakteryzuj±c RLO pod wzglêdem technicznym, nale¿y wyró¿niæ elementy sk³adowe tj.: W ¶wietle przytoczonej definicji oraz zaprezentowanych elementów sk³adowych cechami charakterystycznymi obiektu wiedzy s± dostêpno¶æ, zdolno¶æ do wielokrotnego u¿ytku i interoperacyjno¶æ7. Cechy te powinny byæ rozumiane w nastêpuj±cy sposób: Aby w pe³ni scharakteryzowaæ LO, powy¿sze cechy powinny zostaæ uzupe³nione o: samodzielno¶æ, funkcjê granulacji wiedzy (czyli przedstawienia jej w postaci mo¿liwie ma³ych obiektów, które mog± byæ agregowane) oraz funkcjê warto¶ci edukacyjnej.

Powy¿sza prezentacja obiektu wiedzy nie definiuje jej optymalnej wielko¶ci. The Wisconsin Online Resource Center wskazuje, i¿ na realizacjê przeciêtnego obiektu wiedzy student powinien po¶wiêciæ od 2 do 15 minut8. Twierdzenie to nie bierze jednak pod uwagê zró¿nicowanego czasu, jaki jest potrzebny do realizacji danej lekcji przez ró¿nych studentów. W takim przypadku wydaje siê, i¿ determinantem wielko¶ci obiektu wiedzy mo¿e staæ siê czas potrzebny do jej przekazania przez prowadz±cego w trybie stacjonarnym (choæ i ten wariant nie eliminuje czynnika ludzkiego) lub te¿ jego tre¶æ, zawieraj±c± minimaln±, choæ sensown± i kompletn± ca³o¶æ, dotycz±c± najlepiej jednego pojêcia, o charakterze nadrzêdnym do innych, ewentualnie wystêpuj±cych w tym samym LO.
Nale¿y podkre¶liæ, i¿ stosowanie obiektów wiedzy wielokrotnego u¿ytku w wielu przypadkach przynosi wymierne korzy¶ci. Odbiorcy umo¿liwia otrzymanie spersonalizowanej, dostosowanej do indywidualnych potrzeb tre¶ci szkolenia przy równoczesnym podziale wiedzy na niewielkie porcje tak, aby nauka przebiega³a efektywnie. Natomiast osobom buduj±cym kursy daje to mo¿liwo¶æ wyboru tre¶ci zwykle z szerokiego wachlarza ju¿ przygotowanych obiektów oraz dopasowania programu dla potrzeb zró¿nicowanej grupy odbiorców.
Idea tworzenia tre¶ci dydaktycznych z gotowych obiektów wiedzy nie zawsze jednak sprawdza siê. W przypadku kszta³cenia akademickiego, gdzie dydaktyka ewoluuje wraz z postêpami w pracach naukowych i badawczych nauczyciel powinien systematycznie modyfikowaæ przygotowane materia³y dla potrzeb edukacji na odleg³o¶æ. Dodatkowo, istot± kszta³cenia akademickiego jest charakter zajêæ, w przypadku których wyk³ady s± czêsto autorskie i unikatowe. A zatem zajêcia akademickie prowadzone online, w szczególno¶ci w ramach przedmiotów ponadpodstawowych i nieobligatoryjnych dla danego kierunku nie powinny byæ unifikowane w skutek wdra¿ania RLO.
Inaczej za¶ mo¿e rysowaæ siê przysz³o¶æ RLO w przypadku realizowanych minimów programowych. Obecnie co prawda trudno jest sobie wyobraziæ wykorzystanie w akademickim kursie online .obcych. obiektów wiedzy, gdy wystêpuj± znaczne ró¿nice w wyk³adanych tradycyjnie tre¶ciach . tego samego przedmiotu, w ramach jednej uczelni.
Przysz³o¶æ RLO to jednak przede wszystkim e-learning korporacyjny. Wykorzystywanie tej idei w szkoleniach wewnêtrznych przedsiêbiorstwa, szczególnie na poziomie kursów podstawowych i przewidzianych dla masowego odbiorcy w sposób widoczny obni¿a koszty i nak³ady pracy towarzysz±ce szkoleniom e-learningowym, co mo¿e stanowiæ istotn± zachêtê do wdra¿ania idei RLO.

Jako przyk³ad wdra¿ania idei RLO mo¿e pos³u¿yæ przypadek Australii, gdzie system kszta³cenia zdalnego ma g³êbokie tradycje. Równie¿ dzia³alno¶æ e-learningowa, szczególnie rozwijana przez tamtejsze rz±dowe i pozarz±dowe organizacje, nale¿y do najlepszych, wzorcowych modeli zdalnej edukacji. W ramach prowadzonych projektów, m.in. Le@rning Federation, budowane s± repozytoria wiedzy w formie obiektów wielokrotnego wykorzystania. Gromadzone wspólnie materia³y dydaktyczne przygotowywane s± wed³ug ¶ci¶le okre¶lonych zasad. Stworzone tre¶ci mog± nastêpnie pos³u¿yæ, jako RLO, do budowy ró¿nych, z³o¿onych kursów. Z baz takich korzysta wiele instytucji oraz nauczyciele z ca³ego kraju.
Australia przenosi równie¿ swe do¶wiadczenia na grunt miêdzynarodowy. Australijska Narodowa Agencja Technologii Informatycznych i Komunikacyjnych w ramach Globar Exchange Network ICT, wspó³pracuje z innymi organizacjami z ca³ego ¶wiata, anga¿uj±c siê w rozwój idei tworzenia wspólnych baz materia³ów dydaktycznych i informacyjnych.
W zaprezentowanym przyk³adzie rozwój idei RLO mo¿liwy jest dziêki polityce w³adz Australii, wyra¿anej przez ogólnokrajowy program dla e-edukacji. W polskich realiach, przy braku spójnej polityki pañstwa w tym zakresie, jak równie¿ nieodpowiednich przepisach prawnych dotycz±cych ochrony praw autorskich, nie nale¿y spodziewaæ siê powszechnego stosowania idei RLO. Mo¿liwe jest jednak wprowadzanie zasad budowy i stosowanie obiektów wielokrotnego wykorzystania przez indywidualnych nauczycieli b±d¼ ich grupy. W przypadku prowadzenia przez nauczyciela zajêæ online o pokrewnych programach lub te¿ tych samych przedmiotów przez wspó³pracuj±cych ze sob± pracowników dydaktycznych wielce wygodn± i efektywn± metod± by³oby wspólne korzystanie z tworzonych tre¶ci dydaktycznych. W ten sposób budowa programów kszta³cenia online z niewielkich, wcze¶niej przygotowanych obiektów wiedzy (samodzielnie b±d¼ przez wspó³pracowników) mo¿e okazaæ siê podstaw± do szerszego rozwoju idei RLO w Polsce. Warto podkre¶liæ, i¿ podobne praktyki s± od dawna stosowane w tradycyjnych formach kszta³cenia.


1 CedMA – Computer Education Management Association
2 IEEE LTSC, Draft Standard for Learning Object Metadata v6.1, 2001
3 C. Shepherd, Objects of interest, TAFE Innovative Project, http://fastrak-consulting.co.uk/tactix/features/ objects/objects.htm 01.07.2004
4 S. Mills, Learning about Learning Objects with Learning Objects, AliveTek, http://www.alivetek.com/learningobjects/site_paper.htm 01.07.2004
5 J.J. L.Allier, NETg’s Map to Its Products, Their Structures and Core Beliefs, IV 1997, http://www.netg.com/research/whitepapers/frameref.asp 01.06.2004
6 M. Zaj±c, RLO – czyli jak efektywnie przygotowaæ materia³y do kszta³cenia online, “e-mentor”, nr 1 (3), luty 20047 P.R. Polsani, Use and Abuse of Reusable Learning Objects, Journal of Digital Information, tom III, nr IV, luty 2003, http://jodi.ecs.soton.ac.uk/Articles/v03/i04/Polsani/#7 01.07.2004
8 The Wisconsin Online Resource Center, What are Learning Objects? http://www.wisc-online.com/Info/FIPSE%20-%20What%20is%20a%20Learning%20Object.htm 01.07.2004

Marcin D±browski
Forum Akademickie, numer 02/2005 (http://forumakad.pl/)